Verslag nationaal debat waterRECREATIEnatuur

1 december 2005

Waterrecreatie wil meedenken en meedoen bij invoering (Europees) natuurbeleid

Hoe ziet de toekomst van de waterrecreatie eruit? Veel watersporters maken zich zorgen, nu ook Brussel zich steeds nadrukkelijker bemoeit met het Nederlandse natuur- en milieubeleid. Zetten de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR) en de Kaderrichtlijn water (KRW) watersportgebieden ‘op slot’? Of is dit het juiste moment om samen met natuurbeheerders de overheidsslogan ‘natuur voor mensen, mensen voor natuur’ concreet gestalte te geven? Het Nederlands Platform voor Waterrecreatie (voorheen het Watersportberaad) organiseerde hierover op donderdag 1 december in Zeist een nationaal debat ‘waterRECREATIEnatuur’.

Dagvoorzitter Frans Evers liet er aan het begin van het debat geen misverstanden over bestaan: "Er zijn in Nederland genoeg mensen die mij kunnen vertellen hoe het niet moet. Vandaag gaan we kijken hoe het wél kan. Denk positief mee. Kom met ideeën. Dit debat is niet vrijblijvend, maar moet ergens toe leiden." Volgens de oud-directeur van Natuurmonumenten kunnen de Nederlandse overheden bij het invoeren van (Brussels) natuur- en milieubeleid niet om de waterrecreatiesector heen. Met een jaarlijkse omzet van bijna 8 miljard Euro is het een economische kracht van betekenis. Er zijn bovendien meer dan één miljoen, vaak goed georganiseerde watersporters. Verreweg de meesten daarvan hebben volgens Evers iets met natuur: "Je kunt ze dus uitstekend betrekken bij het maken van natuurplannen en bij het creëren van het daarvoor benodigde draagvlak."

Leuterkoek
Voor de aftrap van het eigenlijke debat, werd de zaal opgewarmd met enkele pittige stellingen. Volgens Gijs Kuneman van de stichting Natuur en Milieu biedt Europa meer kansen dan bedreigingen voor de waterrecreatie. "We mogen Brussel dankbaar zijn dat natuur en milieu er op dit ogenblik in Nederland niet bekaaid vanaf komen. Dat is goed nieuws, ook voor de waterrecreant," betoogde hij. Die profiteren volop van mooie natuur en een schoon milieu. Het is volgens Kuneman ‘leuterkoek’ dat waterland Nederland op slot gaat door Brusselse regeldrift. "Er blijft meer dan genoeg ruimte voor waterrecreatie, als je de plannen daarvoor maar goed insteekt."

Sjoerd van Dijk drukte de sector op het hart de Kaderrichtlijn water en de VHR aan te grijpen als kans voor de dingen die ze zelf wil.

Atty Bruins van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit betoogde dat de sector veel kan winnen door zich pro-actief op te stellen. Onder meer bij het aanwijzen van Nederlandse Natura 2000 gebieden, die samen een Europees netwerk van natuurgebieden moeten vormen. De waterrecreatie zou volgens Bruins in een vroeg stadium mee moeten denken bij het aanwijzen van dergelijke gebieden en bij het opstellen van beheersplannen ervoor. Vooral omdat het merendeels om waternatuur gaat.“Blijf niet roepen dat je erbij betrokken wilt worden, maar ga er zelf op af,” hield ze de deelnemers aan het debat voor.

Ecofundamentalisme
Na de stellingen volgde een stevige discussie met een panel van vertegenwoordigers uit de waterrecreatiesector. Panellid Marco Kraal van Sportvisserij Nederland twijfelde aan de geruststellende woorden van Gijs Kuneman. "De KRW is bedreigend vanwege het ‘ecofundamentalisme’ waarmee de richtlijn in Nederland wordt geïmplementeerd", aldus Kraal. Dat doet volgens hem geen recht aan het feit dat ook de mens - lees: de visser, roeier, zeiler, schipper - thuis hoort in die natuur. Maar de tijd dat er niet te praten viel met de ‘vogeltjesjongens’ is gelukkig grotendeels voorbij, vonden veel debatdeelnemers. Dat is maar goed ook, want er werd geconstateerd dat beide partijen grote gemeenschappelijke belangen hebben.

Is de sector op dit ogenblik wel voldoende toegerust om mee te denken over de invoering van Brusselse plannen, vroeg dagvoorzitter Frans Evers zich openlijk af? Daar valt nog wel wat werk te doen, bleek uit de reacties in de zaal. Als de sector echt een vuist wil maken, moeten de afzonderlijke organisaties over hun eigen deelbelangen heen kijken en het grotere belang laten prevaleren. Of zoals iemand het treffend uitdrukte: "Alle waterrecreatiekikkers moeten in dezelfde kruiwagen en dan is het rijden geblazen."
En hoe moet de inzet eruit zien? Ondernemend, zo viel te beluisteren. Dat betekent: breed kijken, meedenken met anderen en anticiperen op toekomstige ontwikkelingen. "Laten we vooral niet de manager uithangen," waarschuwde een panellid. "Managers denken te veel aan het snelle resultaat voor de eigen club."

Hurry-and-worry
De waterrecreatiesector wil meedenken en meedoen, zo bleek duidelijk uit diverse debatbijdragen. Maar om een succesvolle inbreng te kunnen leveren, is het belangrijk dat je weet waar je staat. In het middaggedeelte van het debat gingen enkele sprekers daarom kort in op de positie van de sector. Daaruit kwam naar voren dat de vooruitzichten buitengewoon goed zijn. Onder meer omdat de vrijetijdsmarkt in Nederland de komende jaren nog blijft groeien, aldus vrijetijdswetenschapper Hugo van der Poel. Maar paradoxaal genoeg ook door de klimaatverandering, zoals milieu-onderzoeker én verwoed zeiler Wouter van Dieren liet zien. Het waterbeleid moet als gevolg daarvan drastisch op de schop. Of het nu gaat om dijkversterking, meer waterberging, nieuwe rivieren, drijvende steden en infrastructuur: er komen in de nabije toekomst tal van waterplannen in uitvoering. Een creatieve inbreng van de waterrecreatie in die plannen kan geweldig veel opleveren, aldus Van Dieren.

Trendwatcher Carl Rohde betoogde dat de huidige trends in de samenleving voor de waterrecreatiesector ‘een schot voor open doel zijn’. Volgens Rohde past de waterrecreatie perfect in onze zoektocht naar nature and wellness in onze hurry-and-worry economy en in onze gang naar ervaring en beleving in onze experience economy. “Jullie hebben het tij ongegeneerd mee,” aldus Rohde. Volgens hem kan de sector de huidige trends zonder al te veel moeite ‘verwaterrecreationaliseren’.

Manifest van Zeist
Geen woorden, maar daden. Dat had dagvoorzitter Frans Evers aan het begin van de dag betoogd. Dus wilde hij van vertegenwoordigers van watersportorganisaties weten hoe zij de komende maanden politiek Den Haag gaan bewerken. Inzichtelijk maken wat onze baten zijn, wat zacht is - leefbaarheid, gezondheid, welzijn - hard maken, adus een van hen. En om te voorkomen dat gesprekken verzanden in centenkwesties, zelf centen meebrengen, vond een ander. Zo laat je zien dat je echt iets wilt en daar iets voor over hebt. In dit verband werd geopperd naast het al langer bestaande Groenfonds (voor financiering van natuur- en landschapsprojecten) een Blauwfonds op te richten. Het is in ieder geval zaak voor de waterrecreatiepartijen snel tot een collectieve agenda te komen, vonden veel debatdeelnemers.

Frans Evers nam daar aan het slot van het debat al voorzichtig een voorschot op. Tijdens de dag was achter de schermen druk gewerkt aan het ‘Manifest van Zeist’. Onder het motto ‘natuur en waterrecreatie: een gouden bondgenootschap’ deed het platform enkele belangrijke aanbevelingen aan de overheid en aan natuur- en milieuorganisaties. Zo moet de overheid zich volgens het platform meer inzetten voor verbetering van de waterkwaliteit en voor de toegankelijkheid van water en oevers. Ook bepleit het platform in het manifest een staatssecretaris voor (Water)recreatie en natuur om de huidige versnippering van het recreatiebeleid tegen te gaan, en wil men dat investeringen in natuur en recreatie fiscaal aantrekkelijker worden gemaakt.

Het platform riep natuur- en milieuorganisaties op haar defensieve natuurbenadering te laten varen en die in te ruilen voor een creatieve benadering waarin ook plaats is voor waterrecreatie. Ook bepleit het platform in het manifest een ruimere openstelling van waternatuurgebieden voor waterrecreatie.

Het debat leverde al met al meer dan voldoende stof tot nadenken. Niet alleen voor overheden, natuur- en milieuorganisaties, ook voor de waterrecreatiesector zelf. De komende tijd moet blijken wat dat heeft opgeleverd.

Bert-Jan van Weeren